กำไรขั้นต้น คือยอดขายหักต้นทุนขาย บอกว่าสินค้าหรือบริการแต่ละบาทที่ขายได้ทิ้งเงินไว้เท่าไรก่อนจ่ายค่าใช้จ่ายดำเนินงาน ส่วน กำไรสุทธิ คือกำไรที่เหลือหลังหักทุกอย่าง ทั้งต้นทุนขาย ค่าใช้จ่ายขายและบริหาร ดอกเบี้ย และภาษีเงินได้ ธุรกิจที่กำไรขั้นต้นดีแต่กำไรสุทธิต่ำ มักมีปัญหาที่ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน ส่วนธุรกิจที่กำไรขั้นต้นต่ำ ต้องดูราคาขายหรือต้นทุนก่อน
สองตัวเลขนี้อยู่ในงบกำไรขาดทุน ซึ่งเป็นหนึ่งในงบการเงินที่ห้างหุ้นส่วนและบริษัทต้องจัดทำตามคู่มือของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
กำไรขั้นต้น คืออะไร คำนวณอย่างไร
กำไรขั้นต้น = รายได้จากการขาย − ต้นทุนขาย
อัตรากำไรขั้นต้น = กำไรขั้นต้น ÷ รายได้จากการขาย × 100
ต้นทุนขายคือต้นทุนที่ผูกกับสินค้าหรือบริการที่ขายไป เช่น ราคาซื้อสินค้า วัตถุดิบ ค่าแรงทางตรง สำหรับธุรกิจบริการอาจเป็นค่าจ้างทีมงานที่ทำงานให้ลูกค้าโดยตรง
กำไรสุทธิ คืออะไร คำนวณอย่างไร
กำไรสุทธิ = กำไรขั้นต้น − ค่าใช้จ่ายขายและบริหาร − ดอกเบี้ย − ภาษีเงินได้ (+ รายได้อื่น)
ค่าใช้จ่ายขายและบริหาร เช่น เงินเดือนพนักงานสำนักงาน ค่าเช่า ค่าโฆษณา ค่าสาธารณูปโภค ค่าเสื่อมราคา
ตัวอย่างงบกำไรขาดทุน (ตัวเลขสมมติ)
| รายการ | บาท | % ของยอดขาย |
|---|---|---|
| รายได้จากการขาย | 1,000,000 | 100% |
| หัก ต้นทุนขาย | (600,000) | 60% |
| กำไรขั้นต้น | 400,000 | 40% |
| หัก ค่าใช้จ่ายขาย | (120,000) | 12% |
| หัก ค่าใช้จ่ายบริหาร | (180,000) | 18% |
| กำไรจากการดำเนินงาน | 100,000 | 10% |
| หัก ดอกเบี้ยจ่าย | (10,000) | 1% |
| กำไรก่อนภาษี | 90,000 | 9% |
| หัก ภาษีเงินได้ (ตัวอย่าง) | (0) | |
| กำไรสุทธิ | 90,000 | 9% |
หมายเหตุ: ในตัวอย่างนี้ ถ้าเป็นบริษัทที่เข้าเงื่อนไข SME และกำไรสุทธิทางภาษีไม่เกิน 300,000 บาท ส่วนนี้ได้รับยกเว้นภาษีตามอัตราที่กรมสรรพากรเผยแพร่ จึงแสดงภาษีเป็นศูนย์
กำไรขั้นต้น กับ กำไรสุทธิ ใช้ตัดสินใจเรื่องอะไร
| ตัวเลข | ช่วยตอบคำถาม |
|---|---|
| อัตรากำไรขั้นต้น | ตั้งราคาพอไหม ต้นทุนสินค้าสูงขึ้นหรือเปล่า สินค้าตัวไหนทำกำไรดี |
| อัตรากำไรสุทธิ | ธุรกิจทั้งก้อนคุ้มไหม ค่าใช้จ่ายสำนักงานบานเกินไปหรือไม่ |
ตัวอย่างการอ่าน: ถ้ายอดขายโต 20% แต่อัตรากำไรขั้นต้นลดจาก 40% เหลือ 32% แปลว่าอาจลดราคามากเกินไปหรือต้นทุนวัตถุดิบขึ้น ควรดูก่อนเพิ่มงบโฆษณา
กำไรขั้นต้นรายสินค้าดูอย่างไร
ถ้าขายหลายสินค้า ให้คิดกำไรขั้นต้นแยกรายตัว เพราะยอดรวมอาจซ่อนสินค้าที่ขาดทุนไว้
| สินค้า | ยอดขาย | ต้นทุนขาย | กำไรขั้นต้น | อัตรา |
|---|---|---|---|---|
| A | 500,000 | 250,000 | 250,000 | 50% |
| B | 300,000 | 210,000 | 90,000 | 30% |
| C | 200,000 | 140,000 | 60,000 | 30% |
| รวม | 1,000,000 | 600,000 | 400,000 | 40% |
สินค้า A ทำกำไรขั้นต้นได้ครึ่งหนึ่งของยอดขาย ส่วน B และ C ต่ำกว่า ถ้าต้องเลือกว่าจะทำโปรโมชันกับสินค้าไหน ข้อมูลนี้ช่วยตัดสินใจได้ชัดกว่ายอดขายรวม
กำไรสุทธิทางบัญชี กับทางภาษี ต่างกันอย่างไร
มาตรา 65 ให้นิติบุคคลคิดภาษีจากกำไรสุทธิตามเกณฑ์สิทธิ แต่มาตรา 65 ตรี กำหนดรายจ่ายต้องห้ามที่ต้องบวกกลับ เช่น เบี้ยปรับเงินเพิ่มภาษี หรือรายจ่ายส่วนตัว กำไรสุทธิในงบการเงินจึงอาจต่ำกว่ากำไรสุทธิที่ใช้คิดภาษี
เพิ่มกำไรได้จากตรงไหน
- ปรับราคา สินค้าที่อัตรากำไรขั้นต้นต่ำ
- ลดต้นทุนขาย ต่อรองผู้ขาย ลดของเสีย
- คุมค่าใช้จ่ายคงที่ ทบทวนค่าเช่า ค่าบริการรายเดือนที่ไม่ได้ใช้
- เลือกขายสิ่งที่กำไรดี ดูกำไรขั้นต้นรายสินค้าหรือรายลูกค้า
ดูกำไรรายเดือนใน XBalance
หน้าภาพรวมของ XBalance แสดงกำไรสุทธิของงวด คือรายได้หักค่าใช้จ่ายในงวด คำนวณจากบัญชีชุดเดียวกับรายงาน และมีมิติวิเคราะห์ระดับบรรทัดเพื่อแยกดูตามโครงการหรือกลุ่มสินค้า ดูที่ ราคา
สรุป
กำไรขั้นต้นบอกความสามารถทำกำไรของสินค้า กำไรสุทธิบอกผลลัพธ์ของธุรกิจทั้งก้อน ดูทั้งสองตัวเลขทุกเดือน และเทียบเป็นเปอร์เซ็นต์ของยอดขาย จะเห็นปัญหาได้เร็วกว่ารอดูงบปลายปี
XBalance ช่วยจัดระบบข้อมูลและเอกสาร แต่ไม่ใช่การให้คำปรึกษาทางภาษีหรือบัญชี กรณีเฉพาะควรตรวจสอบกับนักบัญชีหรือผู้เชี่ยวชาญภาษีของคุณ ข้อมูล ณ ตุลาคม 2569
